13, మే 2018, ఆదివారం

అమ్మా! నీకు నా వందనం ...

శ్రీ మాత్రే నమః

                                   

సృష్టిలోనే అద్భుతమైనది, అమూల్యమైనది, అద్వితీయమైనది "అమ్మాబిడ్డల అనుబంధం". మా అమ్మను తలుచుకుంటూ ... గతంలో ప్రచురించిన 'శ్రీ మాత్రే నమః' అన్న టపాను పునఃప్రచురణ చేస్తున్నాను.                                       

మానవ సంబంధ బాంధవ్యలన్నింటిలోనూ మాతాబిడ్డల సంబంధం విశిష్టమైనది, విడదీయరానిది; త్యజింప వీలుకానిది, తరింపజేసింది.
ఆత్మీయతకు, అనుభూతికి, ఆర్ద్రతకు, అర్పణకు ఆనవాలు "అమ్మ". 
 ప్రేమ, త్యాగం, సేవ, సహనంలకు మరోపేరు "అమ్మ". 

పుట్టించడం, జీవితాన్నివ్వడం, మరల సమయింపజేయడం .....  
సృష్టి స్థితి లయలకు కారకులు బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు. 
స్థితి లయలకు మూలకారణం సృష్టి. 
ఆ సృష్టించేది బ్రహ్మ. బ్రహ్మ ఉపకరణాలకు అన్నింటికీ కేంద్రబిందువు "అమ్మ". ఆమెలో బ్రహ్మ అంశే లేకపోతే సృష్టి జరిగే అవకాశం లేనేలేదు. అందుకే 'న మాతుః పరదైవతమ్'  అని శ్లాఘిస్తారు.

మన భారతావని విశ్వపూజ్యం కావడానికి కారణాలు వేదాలు, పురాణ ఇతిహాసాలు, ఆత్మసాక్షాత్కారం పొందిన ఋషివర్యుల మార్గనిర్ధేశాలు, సద్గురువుల సద్భోధనలు.....వీటిని ఓ సంప్రదాయంగా  మన పెద్దలు మనకు అందించబట్టి. {'సమ్యక్ స రహస్యం ప్రదీయత ఇతి సంప్రదాయః' అతి విలువైన విషయం గురువులచేత శిష్యులకు ఉపదేశింపబడునది. సనాతనంగా సద్గురువులచే ఆచరింపబడుతూ మానవజాతి శ్రేయస్సుకై, శిష్యపరంపరగా ఉపదేశింపబడుతూ వస్తూ వున్నదే 'సంప్రదాయం'}. 
                                            
జన్మనిచ్చిన తల్లి, పోషణ భారం వహించే తండ్రి, ప్రతీ శరీరధారికి తొలిదైవాలని, వారిని తొలుత సేవించడం మన సంప్రదాయం.
శిశువు ఆరోగ్యంగా పుట్టేందుకు నవమాసములు ఆహార నియమాలు పాటిస్తూ, చక్కటి బిడ్డకై భగవంతుణ్ణి ప్రార్ధిస్తూ, వికారాల్ని ఇబ్బందుల్ని భరిస్తూ, ప్రసవ వేదననుభవిస్తూ జన్మనిస్తుంది. పిదప తన రక్తాన్ని పాలుగా మార్చి పోషిస్తుంది. బిడ్డను చూసి మురిసిపోతుంది, ఆనందంతో తబ్బిబ్బు అవుతుంది. తల్లి ప్రేమ అనూహ్యం, అనిర్వచనీయం, అవర్ణ్యం, అచింత్యం, అద్భుతం, అపారం, అవాజ్యం.
                                             
ప్రతీ ప్రసవమూ స్త్రీకి పునర్జన్మే అయినా తల్లి కాకుండా ఉండటాన్ని ఇష్టపడదు కనుకనే, తల్లికి అంత అత్యంతోత్కృష్టమయిన స్థానమివ్వబడింది. 'మాతృదేవోభవ' అని కీర్తింపబడుతుంది. 
యం మాతా పితరౌ క్లేశం సహేతే సంభవే నృణామ్ |
న తస్య నిష్కృతిః శక్యా, కర్తుమ్ వర్ష శతైరపి ||
శిశువు జన్మించినప్పుడు తల్లితండ్రులు వహించే శ్రమకు ప్రతిఫలం ఏమి ఇచ్చిన తీరదు. నూరేళ్లు తల్లిదండ్రులుకు సేవ చేసినా ఆ ఋణం తీరదని మనుస్మృతి పేర్కొంటుంది.
ఇదే రీతిలో, లోకానికి దుఃఖ నివృత్తిమార్గం చెప్పిన అద్వైతసిద్ధాంత ప్రతిష్టాత, పరమేశ్వరాంశ,  జగద్గురువు అయిన శ్రీ శంకరులు, తన తల్లి అవసానదశలో ఉండి తనని స్మరించగానే ఆమె దగ్గరకు చేరి ఆమెకు సద్గతిని కలిగించిన సందర్భంలో చెప్పిన ఐదు శ్లోకములు (మాతృ పంచకం) ద్వారా మహత్తరమైన మాతృభక్తిని మహాద్భుతంగా ప్రకటించారు. అందులో ఓ శ్లోకం -
ఆస్తాం తావదియం ప్రసూతిసమయే దుర్వార శూలవ్యథా 
నైరుచ్యం తనుశోషణం మలమయీ శయ్యా చ సంవత్సరీ 
ఏకస్యాపి న గర్భభార భరణ క్లేశస్య యస్యాక్షమః
దాతుం నిష్కృతిమున్నతోపి తనయః తస్యై జనన్యై నమః.
అమ్మా ! నన్ను కన్న సమయంలో నువ్వు ఎంతటి శూలవ్యథను అనుభవించావో కదా. 
కళను కోల్పోయి, శరీరం శుష్కించి, శయ్య మలినమైనా – ఒక సంవత్సరకాలం ఆ కష్టాన్ని ఎలా సహించావోకదా. ఎవరూ అలాంటి బాధను సహించ లేరు.
ఎంత ఉన్నతుడైనా కుమారుడు తల్లి ఋణాన్ని తీర్చుకోగలడా ? నీకు నమస్కారం చేస్తున్నాను.
అవతారపురుషుడైన ఓ అమ్మకు కొడుకే. అవతారపురుషులతో సహా ఈ సత్యాన్ని ఆచరణాత్మకంగా లోకానికి చాటారు.
సన్యాసం పుచ్చుకున్న వ్యక్తికి అందరు నమస్కరించడం సంప్రదాయం. పూర్వాశ్రమంలో తండ్రియైన వారు కూడా సన్యాసాశ్రమం స్వీకరించిన కుమారునికి సాష్టాంగ నమస్కారం చేయవలసిందే. లోకంలో అన్ని బంధాలు త్యజించి సన్యాసం స్వీకరించిన వ్యక్తి అయినను తల్లికి మాత్రం తనే నమస్కరించాలి. తల్లి స్థానం అంతటి ఘనిష్టమైనది.
సనాతనధర్మం సన్న్యాసయినా, గృహస్థుడైనా కన్నవారిని సాక్షాత్తు దైవాలుగా భావించి వారికి సముచిత స్థానాన్నిచ్చి గౌవరవించడంను అత్యున్నత ధర్మంగా అభివర్ణించింది.

                                
ఉపాధ్యాయాన్ దశాచార్యా: ఆచార్యాణాం శతమ్ పితాః |
సహస్రం తు పితౄన్ మాతా గౌరవే నాతి రిత్యతే ||  (మనుస్మృతి)
గౌరవించదగిన వారిలో ఉపాధ్యాయుల కన్నా ఆచార్యులు పదిరెట్లు ఎక్కువ . ఆచార్యుల కన్నా తండ్రి వందరెట్లు ఎక్కువ కాగా, తల్లి ఆ తండ్రి కన్నా వేయిరెట్లు ఎక్కువ.
 స్వ: సుఖం గమయతి ఇతి స్వర్గ:!
మహాభారతంలో యక్షుడు యుధిష్టరుని భూమికంటే గొప్పదేదని ప్రశ్నించాడు దానికి సమాధానంగా
'మాతా గురుతరా భూమే'! 
మాతృమూర్తి పృదివి కంటే గొప్పదని ,విలువైనదని, ఉన్నతమైనదని సమాధానమిచ్చాడు. ఎందుకంటే 
 'నాస్తి మాతృ నమో గురు:'! 
                                                            

                                       

"భూప్రదిక్షణ షట్క్ న కాశీయాత్రా యుతేనచ, 
సేతుశ్నాన శోతైర్యశ్చ తత్పలం మాతృవందనే "

ఆరుమార్లు భూప్రదక్షణ చేసిన, పదివేలసార్లు కాశీయాత్ర చేసినా, అనేక వందమార్లు సముద్రస్నానం చేసిన వచ్చే పలితం కంటే తల్లిని ఓ మారు నమస్కరిస్తే ఎక్కువ ఫలమొస్తుంది.

పుత్ర ప్రభావంతో అమ్మల ధన్యత
పుత్రుల ప్రభావంతో ముక్తిత్వం పొందిన అమ్మలు కొందరు -

శ్రీరామచంద్రుడు తన తల్లి కౌసల్యకు, కపిలమునివర్యులు తనతల్లి దేవహూతికిను ఇచ్చటనే బ్రహ్మతత్త్వం ఉపదేశించి తరింపజేశారు. ఇది ఉత్తమోత్తమ పద్దతి. 
శ్రీ శంకరాచార్యులవారు తనతల్లి యగు ఆర్యాంబకు  ఈశ్వరభక్తిని ఉపదేశించి కైవల్యప్రాప్తిని కలిగించెను. (శ్రీ శంకరులు అద్వైత ముక్తిరావాలని బ్రహ్మతత్త్వంను మాతృదేవికి ఉపదేశించినను తల్లి దానిని గ్రహింపజాలక పోవడంవల్ల  స్తోత్రాలను పఠిస్తూ ఉపాసనామార్గం వల్ల కైవల్యప్రాప్తిని కలుగజేయుటకు కారణమైనది). ఇది ఉత్తమ పద్దతి. 
శ్రీ రమణులు తన తల్లి అలగమ్మ అంత్యకాలంలో చెంతనే వుండి ఆమె హృదయంపై తన కుడిచేతిని, శిరస్సుపై ఎడమచేతిని ఉంచి, హస్త దీక్ష (శక్తిపాతం) ద్వారా ముక్తినొసగిరి. (ఈమె కూడా బ్రహ్మజ్ఞానమును గ్రహింపజాలకపోవడంతో ఈ రీతిలో మోక్షప్రాప్తిని కలిగించిరి) ఇది మధ్యమ పద్దతి. 
సత్కర్మలు, పుణ్యతీర్ద సందర్శనములు, పురాణశ్రవణంలు, యజ్ఞములు, పవిత్రమగు వ్రతములు మాతాపితరులచే చేయించి వారికి సర్గలోకప్రాప్తికి అర్హులుగా జేయుట  కనిష్ట పద్దతి. 
జీవించి ఉండగా తల్లితండ్రులకు ఉత్తమోత్తమ పద్దతియగు బ్రహ్మజ్ఞానమును, ఉత్తమపద్ధతి యగు దివ్యమంత్రోపదేశ దైవోపాసనలును, కనిష్ట పద్దతియగు కర్మానుష్టాన వ్రతాదులును జేయనీయక మరణానంతరం శాస్త్ర విధానుసారం పితృకర్మలను, దానములను నిండుభక్తి శ్రద్ధలతో చేయడం సామాన్య ధర్మం. 
జనని ప్రభావంతో తనయుల ఉన్నతి
తల్లుల ప్రభావంతో ఉన్నతస్థితిని పొందిన తనయులు కొందరు - 
నేను ఇలా ఉన్నానంటే అందుకు కారణం మా అమ్మే. హరిశ్చంద్రుని సత్యదీక్ష, శ్రీరామచంద్రుని పితృవాక్య పరిపాలన, ధ్రువుని దృఢదీక్ష, శిబి చక్రవర్తి దాన శీలత్వం, ధర్మరాజు ధర్మనిరతి ..... వీరపురుషుల గాధలు, యోధుల విజయాలు, ఉన్నత విలువలను తెలుపుతూ నన్ను ధీరోదాత్తుడిగా మలచిన వీరమాత నా తల్లి జిజియాబాయి అని తల్లిని కీర్తించింది - 'ఛత్రపతి శివాజీ'.  
నేను ఈ ప్రపంచంలో అమితంగా ప్రేమించే వ్యక్తి  ఎవరంటే అది మా అమ్మే.  అందరూ కొడుకుల్ని తమ కోసం కంటే, మా అమ్మ ఈ లోకం కోసం నన్ను కన్నదనిపిస్తుంది. నేను ఈ ఉన్నతమైన జీవితాన్ని స్వీకరించడానికి స్ఫూర్తి మా అమ్మే. ఎన్నెన్నో బాధలు, కష్టాలు, త్యాగాలుతో జీవనం సాగిస్తూ, ఎన్నో ప్రార్ధనలు, ఉపవాసాలు, మొక్కులతో తనో యోగినిగా మారింది. ఆ పూజల ఫలమే నేను. నా జీవితానికి, కార్యాలకు, నడవడికకు ఆమె వ్యక్తిత్త్వమే నిరంతర ప్రేరణ. నా ఈ జీవితం మా అమ్మ భువనేశ్వరీదేవి భిక్ష... అని తల్లిని శ్లాఘించింది - 'స్వామి వివేకానంద'. 
                                                
ఉపాధ్యాయురాలైన ఓ తల్లి తన తనయునికి వేదాధ్యయనం చేసి,  సన్యాసం స్వీకరించమని కోరగా, తల్లి ప్రేరణతో ఆయన తమ చెవి ప్రోగులు అమ్మి ఋషీకేస్ వెళ్లి అచట ఒక ఆశ్రమములో చేరారు. ఆ తదుపరి దయానంద సరస్వతిగారి వద్దకు చేరి, వేదాధ్యయనం చేసి మనందరికీ జ్ఞానామృతాన్ని పంచుతున్న తనయుడు 'స్వామి పరిపూర్ణానంద సరస్వతి'గారు. కళ్లులేని ఆ మహిమాన్వితురాలు లోకానికి జ్ఞాననేత్రం తెరిపింపజేసే పుత్రునికి స్ఫూర్తిమయి.  

                                  
సాగరతరంగాలు, సువర్ణ సైకతాలు, భక్తి విశ్వాసాలు,
రామేశ్వరం మసీదు వీధి అన్నీ కలిసి ఒక్కటైతే
అది మా అమ్మ!
అమ్మా! నీకు నా వందనాలు
సర్వేశ్వరుని కృపావీక్షణాలతో జీవితాన్ని పవిత్రంగా బలపర్చావు
ఆ పవిత్రతే నీ పిల్లలకు శ్రీరామ రక్ష.
ఆ పరమాత్మ ప్రేమదృక్కులు నీ రూపంలో ప్రసరించాయని విశ్వసిస్తాను
ఆరోజు నిండు పున్నమిరాత్రి ...
నేనెందుకో కన్నీటితో ఉలిక్కిపడి లేచాను
నీకు నీ బిడ్డ బాధ తెలుసు
నీ లాలించే చేతులతో మృదువుగా నా కన్నీళ్లను తుడిచావు
నీ ఆలన, నీ పాలన, నీ నమ్మకం నాకు బలాన్నిచ్చాయి
ప్రపంచాన్ని నిర్భయంగా ఎదుర్కోవడం నేర్పాయి
సర్వేశ్వరుని శక్తిని నాలో నిలిపాయి
నీ ఋణాన్ని ఎలా తీర్చుకోను
అమ్మా! అంతిమతీర్పు రోజున ఆ  పై లోకంలో
నిన్ను తప్పక కలుస్తాను...  ఇది తన తల్లి అశియమ్మకు స్మృతాంజలి ఘటిస్తూ చెప్పినవారు 'అబ్దుల్ కలాం'. 
వీరంతా జగద్వితితులు. వీరేకాదు, ఇలా తల్లుల ప్రభావంతో ఉన్నతస్థితిలో ఉన్నవారు ఎందరో కలరు. 

                                       
పరమాత్ముని సృష్టికి మరల ప్రతిసృష్టిని చేసే దివ్యమైన శక్తులను భగవంతుడు తల్లికి ప్రసాదించాడు. ఆ తల్లిని శ్రద్ధతో పోషించడం దేవతలను సేవించడంతో సమానమని ఉపనిషత్కారులు అంటున్నారు. తల్లి శ్రద్ధామూర్తి. ఆమె చల్లని నీడలో శాంతి లభిస్తుంది. తల్లిని సేవించేవారు మాతృదేశాన్ని ప్రేమిస్తారు. మాతృదేశానికి మాన్యతనిస్తారు. "మాన్యతే పూజ్యతే యా సా మాతా!"..పూజ్యార్హురాలు తల్లి.

అన్ని శాస్త్రాలు, మతాలు తల్లికే తొలిపీఠం వేసినా, నేటి కొందరు మనుజుల మనోపీఠంలో ఆ మాతృస్థానం పదిలంగా లేక ఇంటిలో ఓ గదికో, వృద్ధాశ్రమంలకో  పరిమితం చేస్తున్నారు. ఎంతమంది తల్లితండ్రుల మాటలకు విలువనిస్తున్నారు? మాటలకు విలువివ్వడం అటుంచి, మాటలు వినడానికే సమయమివ్వడం లేదు. వారి చెంతన కాసేపు కూర్చొని ఆత్మీయంగా మాట్లాడే తీరికే లేదన్నట్లు వ్యవహరిస్తున్నారు. ప్రతీఒక్కరి తల్లితండ్రులు తమ బిడ్డల వలన ధన్యత పొందాలని, వారి ప్రేమ వాత్సల్యములతో ఆనందంగా జీవనం సాగించాలని కోరుకుంటారు. తల్లితండ్రుల మనస్సులకు సంతోషం కలిగేటట్లు తాము జీవించడం, వారిని సేవించడం, గౌరవించడం, వృద్ధాప్యంలో పోషించడం, ఆదరించడం, మన సంప్రదాయంలో ప్రధానమైనది.
జీవించియున్నప్పుడు తల్లితండ్రులను ఆదరింపకయు, మరణానంతరం పితృకర్మలను సరిగ్గా చేయకయు నుండు పుత్రులు మృతప్రాయులని శాస్త్రములు పేర్కొనగా, తలితండ్రులయందు దయలేని పుత్రుండు పుట్టనేమి, వాడు గిట్టనేమి అని కఠినంగా అంటారు ఒక శతకారుడు. 

ల్లిని మించిన గురువు ఈ లోకంలో మరొకరు లేరు.
మాతృత్వం అంటే భౌతికంగా ఓ బిడ్డకు జన్మనివ్వడం కాదు, మాతృభావన అనేది భౌతికస్థాయికి మించింది. సాక్షాత్తు ఆ జగన్మాతయే వాత్సల్యం, దయ, శాంతి, శ్రద్ధ, ప్రేమ, త్యాగం, ఓరిమి ..... మొదలగు సమస్త సద్గుణముల రూపంలో స్త్రీల హృదయంలో దాగి ఉందని, లోకంలోని స్త్రీలందరిలోను ఆమె అంశ ఉందని దేవి మహత్యంలో వర్ణింపబడింది. అందుచే పై సద్గుణములతో శోభిల్లే స్త్రీలందరూ మాతృస్వరూపులే.       
                  అమ్మకు అమ్మై పుడితే తప్ప అమ్మఋణం తీర్చుకోలేం.

                                      మాతృహృదయులందరికీ 🙏 

22, ఏప్రిల్ 2018, ఆదివారం

"మాట - మౌనం"

                                   

మాట - మౌనం ..... ఈ రెండు మానవునికి ముఖ్యమైనవే. ఈ రెండూ మనిషిని ఉన్నతంగా నిలిపేవే. అయితే అవి రెండూ అర్ధవంతంగా ఉండాలి.

ఎప్పుడు ఎక్కడ చదివానో గుర్తులేదుగాని, చక్కటి సత్యాన్ని తెలియజెప్పే శ్లోకమిది - 
(లీలగా జ్ఞాపకమున్న శ్లోకమిది. అక్షరదోషముంటే మన్నించాలి)

మౌఖర్యం లాఘవం కరమ్ మౌనమున్నతి కారకం 
ముఖరీం సూ/నూపురౌ పాదౌ కంఠే హార విరాజతే 
మౌనం మనిషిలోని ఔనత్యాన్ని చాటితే, మాటల ఒరవడి అల్పత్వాన్ని సూచిస్తుంది. పాదాలను అలంకరించే మంజీరాలే చప్పుడు చేస్తాయి. కానీ, కంఠంలో భాసించే హారం మాత్రం శబ్దం చేయదు. చాలామంది అలికిడి లేని కంఠ హారంగా ఉండడం కన్నా అలుపెరగని మాటలతో పాదమంజీరాలుగా ఉంటున్నారు. మాట మనిషి తీరును తెలుపుతుంది. 

మాట్లాడే పద్దతిబట్టే  ఎంతటి సంస్కారవంతులో తెలుపుతుంది 

గతంలో ... "మాటే మంత్రం"  "మౌనం" 

అన్న రెండు టపాలు రాసినా, ఈ మధ్యకాలంలో వాట్స్ అప్ లో వచ్చిన ఓ రెండు ఫార్వర్డ్ మెసేజెస్ మరల మరోసారి ఈ టపా రాయడానికి కారణమయ్యాయి.


ఆ మెసేజెస్ ఏమిటంటే -


సుందర చైతన్యానంద స్వామి వారి
 సుభాషితాలు - 
దీపం మాట్లాడదు, గాలి కబుర్లు ఎరగదు. మాట్లాడకపోయిన దీపం ప్రకాశము నందిస్తుంది. కబుర్లు చెప్పకపోయిన గాలి హాయిని కల్గిస్తుంది. సూదులవంటి మాటలు, గొడ్డలి పోట్లువంటి కబుర్లు అందించే నీవు దీపంలా జీవించలేవా? గాలిలా కదలలేవా?
పద్మం నందలి పుప్పొడి రాలిపోవునేమో ననెడి భావంతో భ్రమరం అతినెమ్మదిగా తన పాదములను పద్మంపై నుంచునట్లు, ఇతరుల మనస్సు కష్టపడునేమో యని యోచించి, వారికి నొప్పిని కల్గించకుండా ప్రవర్తించువారే సంస్కారయుతులు, సత్ సాధకులు.
సంస్కారమన్నది ఇతరులు చెబితే వచ్చేది కాదు, అది స్వతహాగా అలవర్చుకోవలసిన సద్గుణం... స్వీయ శిక్షణే రక్షణ.  నీలోని చెడుని, ఇతరులలోని మంచిని గాలించి గ్రహించే సదలవాటుని కలిగియుండు.
               
                               
                                                       
గోడకు కొట్టిన మేకులు 
ఓ తండ్రి తన కొడుక్కి కొన్ని మేకులు ఇచ్చి, 'నీకు రోజుకి ఎంత మంది మీద అయితే కోపమొస్తుందో, ఎందర్ని తిడతావో, విమర్శిస్తావో అన్ని మేకులు గోడకు కొట్టు' అని చెప్తాడు. 
మొదటిరోజు కొన్ని, తర్వాతి రోజు మరికొన్ని, మూడవ రోజు ఇంకొన్ని... ఇలా తన చేతిలో ఉన్న మేకులన్నీ గోడకు కొట్టేశాడు ఆ కొడుకు. మేకులు అయిపోగానే, కొడుకు తండ్రి దగ్గరికి వచ్చి 'నాన్నా మీరిచ్చిన మేకులన్నీ అయిపోయాయి' అని అన్నాడు.
'ఓ …అయితే రేపటి నుండి రోజుకు కొన్ని మేకుల చొప్పున గోడ నుండి నువ్వు కొట్టిన మేకులు తీసేయ్' అన్నాడు కొడుకుతో తండ్రి. తండ్రి చెప్పినట్టే, గోడకు కొట్టిన మేకులన్నీ తీసేశాడు కొడుకు… కొన్ని మేకులు తొలగించడానికి చాలా కష్టపడ్డాడు. అన్ని మేకులు తీసేసాక, తండ్రి వద్దకు వెళ్లి 'గోడకు కొట్టిన మేకులన్నీ తీసేశాను నాన్న'అన్నాడు కొడుకు.
'మరి గోడ ఎలా ఉందిరా' అని అడిగిన తండ్రితో 'మేకులైతే తీసేశాను కానీ, వాటి వలన గోడలకు అయిన రంధ్రాలు మాత్రం అలాగే ఉన్నాయి నాన్నా' అన్నాడు కొడుకు.
అప్పుడు తండ్రి, కొడుకుతో... 'చూసావా, మేకులు కొట్టేటప్పుడు ఈజీగా కొట్టావ్. తీసేటప్పుడు చాలా కష్టపడ్డావు. మేకులు తీసినా రంధ్రాలు మాత్రం అలాగే ఉన్నాయంటే, మనకి చాలా మంది మీద కోపం వస్తుంది, ఆ కోపంలో వాళ్ల మనస్సును గాయపరుస్తాం(మేకులు కొడతాం), తర్వాత సారీ చెప్పేస్తాం (కొట్టిన మేకులు తీసేస్తాం), కానీ సారీ చెప్పనంత మాత్రన వారి మనస్సుకు అయిన గాయం (రంధ్రాలను) మాత్రం పూడ్చలేం. అందుకే మాట-తూటా లాంటిది, ఆచితూచి మాట్లాడాలి, ఇతరులను నొప్పించకుండా మాట్లాడాలి, ప్రేమగా మాట్లాడాలి' అని కొడుకు తప్పిదాన్ని తెలియజెప్తాడు ఆ తండ్రి. 

చైతన్యానందులవారు చెప్పినట్లు, మంచి చెడుల కలయికే ఈ ప్రపంచం. మంచి చెడుల మిశ్రమమే ప్రతీమానవుడు. అయితే నీరు కలిసిన పాలలో పాలును గ్రహించి నీటిని విడిచిపెట్టే హంసలా' ఎదుటిమనిషిలో మంచిని గ్రహించి చెడును విస్మరించాలి. అందుకే కాకిలా కాకుండా హంసలా బ్రతకమన్నది పెద్దల మాట.  సహజంగా కొంతమందికి మాటలతో పోయేదానిని ఘర్షణల వరకు తీసుకెళ్లటం అలవాటుగా ఉంటుంది. ప్రతీ మనిషిలో తప్పొప్పులుంటాయి. ఆ ఒక్క తప్పుని కాకుండా వారు ఆ మనిషినే పూర్తిగా ఖండిస్తారు, దూషిస్తారు. అది సద్గుణమెప్పటికీ కాదు,  అలా కాకుండా, ఎవరిలోనైనా ఏదైనా తప్పు చూసినట్లైతే ఆ తప్పును ఖండించండి, ఆ తప్పుని సున్నితంగా తెలియజేయండి. కానీ ఆ మనిషిని మాటలతో గాయపర్చకండి. ఈ ప్రాథమిక సూత్రాన్ని ఆచరించగల్గితే, జీవితమో నందనవనమే అవుతుంది.  
ద్వేషభావాలు, దోష దర్శనాలు మంచివి కావు. కోపతాపాలు సహజం, అవి వచ్చినంతవేగంగా పోవాలి. ఇతరుల తప్పులను గురించి విచారణ చేస్తూవుంటే, వారి భావాలతో విభేదిస్తూంటే మన మనస్సు శుద్ధమౌతుందా? నిన్ను నీవు విచారించుకో, నీ తప్పులను సరిదిద్దుకో, నీవెవరో తెలుసుకో అంటారు శ్రీరమణులు.
                                          
                                   

  పంచపునీతాలు (వాక్ శుద్ధి, దేహ శుద్ధి, భాండ శుద్ధి, కర్మ శుద్ధి, మనశ్శుద్ధి)లో మొదటిది వాక్కు. 
                     వేలకోట్ల ప్రాణాలను సృష్టించిన ఆ భగవంతుడు మాట్లాడే వరాన్ని ఒక్క మనిషికే ఇచ్చాడు కాబట్టి, వాక్కును దుర్వినియోగం చేయకూడదు. పగ, పంతం, కసి, ద్వేషం, అర్థరహిత వాదనలతోసాటి వారిని ప్రత్యక్షంగా కానీ , పరోక్షంగా కానీ నిందించకూడదు. 
అటులనే, సప్తవ్యసనాలు (మద్యపానం, స్త్రీలోలత్వం, జూదం, వేట, వాక్పారుష్యం, దండ పారుష్యం, అర్థ దూషణం) లో వాక్పారుష్యం ఒకటి. 
                       వాక్పారుష్యం అంటే మాటలో కాఠిన్యం, దురుసుతనం, క్రోధావేశంలో విచక్షణ కోల్పోయి, 'నోటికి ఏదివస్తే అది' మాట్లాడటం వల్ల కూడా మనిషి విపరీతంగా నష్టపోతాడు. ఇది రోజూ మన చుట్టూ కనిపించే లోకానుభవమే. మానవీయ సంబంధాలను వాక్పారుష్యం తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తుంది. పరుషమైన వాక్కు పదునైన కత్తికంటే, విషం పూసిన బాణం కంటే, తుపాకీ తూటాకంటే ఎక్కువగా గాయపరచగలదు. అంత శక్తివంతమైనది మాట.
చెడ్డ పని కన్నా చెడ్డమాట చాలా ప్రమాదకరమైనది. ఒక్కమాట చాలు... మిత్రుణ్ణి శత్రువుగా, శత్రువుని మిత్రునిగా మారుస్తుంది.  మనిషి దైనందిక జీవితంలో చాలావరకు తెలిసి చేసే తప్పు దూషణ. ఇదో దుష్కర్మ. వాగ్దోషఫలితం చాలా తీవ్రంగా ఉంటుంది. 
           
              



కొందరు సద్గుణవంతులుంటారు... ఎవరు ఎంత దూషించిన, అనవసర విమర్శలు చేసిన, చేసినవారి వైఖరి అలాంటిదని సరిపెట్టుకొని, స్థిమితంగా సాగిపోతుంటారు. 

                                 
ఒకోసారి మౌనం, మాటలకన్నా గంభీరంగా మాట్లాడుతుంది. అలాగని మాట్లాడవలసిన సమయంలో మౌనంగా ఉన్నా, మౌనంగా ఉండాల్సిన సమయంలో మాట్లాడిన తప్పే అవుతుంది. 
మన నోటిలోనికి పోయే పదార్ధాలు శుచిగా రుచిగా మంచిగా ఉండాలని కోరుకునే మనం - మన నోటి నుండి వచ్చే మాటలు కూడా అలానే మంచిగా వుండాలని ఎందుకనుకోము?


ఇక్కడ మాహావాగ్మి నా ఆరాధ్యదైవం ఆంజనేయున్ని మనసార స్మరించుకోవాలనిపిస్తుంది -
బుద్ధిర్బలం యశోధైర్యం నిర్భయత్వ మరోగతా
అజాడ్యం వాక్పటుత్వంచ హనుమత్ స్మరణాత్ భవేత్
జీవన సాఫల్యానికి  కావాల్సిన ముఖ్యలక్షణాలు - బుద్ధి, బలం, యశస్సు, ధైర్యం, నిర్భయత్వం, ఆరోగ్యం చురుకుదనం, వాక్పటుత్వం. 
మొదటసారి రామ లక్ష్మణులను కలిసినప్పుడు, సీతమ్మ జాడను కనిపెట్టి, ఆ తల్లితో మాట్లాడినప్పుడు, రావణుని ఎదుట నిలిచి మాట్లాడినప్పుడు హనుమంతుని మాటతీరు గమనిస్తే ... అర్ధమౌతుంది మాటలెలా ఉండాలో... 

అవిస్తరం - సందర్భానుసారంగా, ఎదుటి వ్యక్తి యొక్క స్థితిననుసరించి,  చెప్పవలసిన విషయాన్ని సూటిగా , క్లుప్తంగా చెప్పడం.  
అసందిగ్ధం - ఉచ్చారణ దోషం లేకుండా, చెప్పవలసినదానిని అవగాహనా లోపం వలన వచ్చే సందిగ్ధం లేకుండా ముందే ఒక స్థిరమైన నిర్ణయంతో ఉండి, నిశ్చయంగా మాట్లాడటం.
అవిరంబితం - మాట్లాడేటప్పుడు మాట్లాడే వారి వంక శ్రద్ధ గా చూస్తూ, నిశ్చలంగా ఉండి, వాక్కుగా అనవసరమైన రాగాలు లేకుండా విషయాన్ని అందిచడం.
అవ్యధం - మాట్లాడే మాటల వలన ఎదుటివారి హృదయం బద్దలవకుండా,  సత్వగుణంతో తాను హృదయ స్థానంలో ఉండి , మృదువుగా చెప్పడం.
ఇలా మాట్లాడడం కొంతవరకైనా మనం అలవర్చుకుంటే ధన్యులమే. 


అందుకే అన్యుల మనస్సును నొప్పించకుండా అర్ధయుక్తంగా అవసరమైన మేరకు ఆలోచిస్తూ మాట్లాడడం, కరుకు పదాలతో కలతలను పెంచక, మధురమైన మాటలతో మమతలను పెంచుకోవడంలో హాయిని ఆస్వాదించడం అలవర్చుకుందాం. మాటలనేవి రెండు మనస్సుల నడుమ వారధి లాంటివి. 
ఆధ్యాత్మిక సాధనలు, యజ్ఞయాగాదులు, తపస్సులు చేయలేకపోవచ్చు... కానీ; ఒకొక్క సద్గుణం అలవర్చుకుంటే సాత్వికగుణం పెంపొందదా... సర్వేశుడు మెచ్చి అనుగ్రహించడా?  

12, అక్టోబర్ 2017, గురువారం

"దాంపత్య జీవన సాఫల్యత"

అమ్మా! 
కార్యేషు దాసీ, కరణేషు మంత్రీ... అంటూ, స్త్రీ ఎలా ఉండాలో చెప్పారు. మరి పురుషుడు ఎలా ఉండాలో చెప్పలేదా? యిదీ కొన్నిరోజుల క్రితం మా అమ్మాయి అడిగిన ప్రశ్న.  
కార్యేషు యోగీ, కరణేషు దక్షః ... అంటూ పురుషుడు ఎలా ఉండాలో చెప్పారమ్మా. కానీ, ఎందుచేతనో యిది ప్రాచుర్యంలో లేదు... అని తనకి బదులిచ్చిన నా మనస్సు గతంలోకి పయనిచ్చింది. 
గతంలో ఇదే సందేహం నాకూ వచ్చింది. అప్పుడే ఓ భార్య ఎలా వుండాలో నన్నదే కాదు, ఓ భర్త ఎలా వుండాలన్నది తెలిసింది. కానీ, ఒకింత కోపం ... స్త్రీని చాకిరీలు చేసే దాసిలా, అన్నింటిని ఓర్చుకుంటూ పడుండే భూమిలా, రంభలా ఉండమని, పురుషుడిని యోగిలా, రామునిలా ... ఇలా చెప్పడం ఏమిటని ఒకింత అసహనంకు మొదటలో లోనయ్యాను. కానీ, పెద్దలు ఏది చెప్పిన అందులో పరమార్ధముంటుందన్న సత్యం అనుభవపూర్వకంగా ఎఱిగి, ఇందులో కూడా ఏదో అంతరార్ధముంటుందని అవగాహన చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించాను. కాస్త కూస్తో తెలుసుకున్నాను. నిజానికి స్త్రీ పురుష వ్యత్యాసం లేకుండా సరిగ్గా సమానంగా చెప్పారు మన పూర్విజులు. 

కార్యేషు దాసీ, కరణేషు మంత్రీ,
రూపేచ లక్ష్మీ, క్షమయా ధరిత్రీ,
భోజ్యేషు మాతా, శయనేషు రంభా
షట్కర్మ యుక్తా కుల ధర్మపత్నీ. 
    
కార్యేషు యోగీ, కరణేషు దక్షః
రూపేచ కృష్ణః క్షమయా తు రామః
భోజ్యేషు తృప్తః  సుఖదుఃఖ మిత్రం
షట్కర్మయుక్తః ఖలు ధర్మనాథః 

స్త్రీ పురుషులు ఎలా ఉండాలో తెలియజెప్పే ఈ శ్లోకాల రెండింటి సారూప్యతలను గమనిస్తే -

కార్యేషు దాసీ - కార్యేషు యోగీ 

స్త్రీ పనులు చెయ్యడంలో దాసి లాగా, పురుషుడుపనులు చెయ్యడంలో ఒక యోగి వలె ఉండాలని అర్ధం.   
ఒకరింట్లో పనిచేసే దాసి, తన యజమాని  ఏ పని చెప్తే ఆ పని చేస్తుంది. అంతే తప్ప ఆ ఇంట్లో ఉన్న వ్యక్తులపట్ల, వస్తువుల పట్ల స్వంతమని గాని, ఎలాంటి కోరికాది భావములను గాని కలిగియుండదు. తన కర్తవ్యాన్ని తాను నిర్వర్తించుకొని వెళ్ళిపోతుంది. 
అలానే ఓ యోగి ఏ వస్తువు పట్లయినా, ఏ కర్మ పట్లనైనా ఇష్టం అయిష్టం, సంగం అసంగం, రాగం ద్వేషం లాంటి భావాలు ఏర్పరచుకోక, చేసే కార్యాలయందు నిమిత్తుడై, నిర్లిప్తుడై భగవత్కార్యమనే భావనతో, భగవదర్పణ బుద్ధితో నిర్వర్తిస్తాడు. 
ఒకింత యోచిస్తే కర్మల యందు ఓదాసి అయినా, యోగి అయినా ఒకేలా ఉంటారు. పదాలు వేరైనా చక్కటి సారూప్యత. 
కరణేషు మంత్రీ - కరణేషు దక్షః

స్త్రీ - మంచి సలహాలు, సూచనలు, మాటలు చెప్పడంలో మంత్రిలాగా, కుటుంబాన్ని నడపడంలో, కార్యాలను నిర్వహించడంలో నేర్పుతో, సంయమనంతో వ్యవహరించే దక్షత కలవాడై పురుషుండాలి. 
రాజుకు శ్రేయస్సు కల్గించే సరైన సూచనలిస్తూ, అటులనే రాజు తప్పు చేసిన, పొరబడినా, తనకి  తగిన సలహాలిస్తూ, నయాన్నో భయానో  మంచిమార్గములో నడిపించి రాజ్యాన్ని సుభిక్షంగా ఉంచడం మంత్రి బాధ్యత. అలానే భార్య మంత్రివలె మంచిపనులను మగనికి దెల్పి, మగనికి మంచి స్పూర్థినిచ్చెడి ఆలోచనా తోడ్పాటు నందివ్వవలెను. సూచనలు, సలహాలనా... మాటే వినని భర్తకు చెప్పేదేముంది అని అనుకుంటారు కొందరు స్త్రీలు. కానీ, చెప్పే రీతిలో చక్కగా చెప్తే చక్కటి ఫలితమే ఉంటుంది. ఇక్కడ రామాయణంలో సీతారాముల మృదుభాషణమొకటి మదిలో మెదులుతుంది - దండకారణ్యంలో మునులకు రాక్షసబాధ లేకుండా చేస్తానని మాటిచ్చిన రామునితో సీతమ్మ ఇలా అంటుంది - 'రాజా! మోహం వలన మూడు అనర్ధాలున్నాయి. మొదటిది అసత్య భాషణం, రెండవది పరస్త్రీ వ్యామోహం, మూడవది తగిన కారణం లేకుండా వైరం పెట్టుకోవడం. నాకు తెలుసు సత్యసంధుడివయిన నీవు ఎన్నటికీ అసత్యభాషణం చేయవు. అలానే స్వదార నిరతుడివి, ఏకపత్నీవ్రతుడివయిన నీకు పరస్త్రీ వ్యామోహం కలుగదని. కాకపొతే నిష్కారణంగా రాక్షస సంహారం చేస్తానని మాటివ్వడం నన్ను బాధిస్తుంది. ఆర్తులను రక్షించడానికే రాజులు కత్తి పట్టాలి గానీ,  ఎటువంటి శతృత్వం లేకుండా ఎవర్నీ సంహారించడం సరికాదు. ఇప్పుడు మనం వనవాసులం, అడవులకు వచ్చింది తాపస ధర్మాన్ని సేవించడానికి గాని, క్షత్రీయ ధర్మాన్ని నెరవేర్చడానికి కాదుకదా ... అని చెప్తూ ... నేను చెప్పానని కాదు, నీవు ధర్మజ్ఞుడివి, సరిగ్గా ఆలోచించు, అప్పుడు నీకు ఏది సమ్మతనిపిస్తే అది చెయ్యి అని అంది. సీతమ్మ చెప్పిందంతా ఓపిగ్గా విన్న శ్రీరాముడు 'జానకీ! నువ్వు నా ధర్మపత్నివి. నీకు తోచినది చెప్పావు, మంచిమాటలు చెప్పావు, కానీ నువ్వే అన్నావు - ఆర్తుల్ని రక్షించడానికి మాత్రమే క్షత్రీయులు ఆయుధం పట్టాలని. నేనిప్పుడు అదేపని చేస్తున్నాను. వారు తమ తపశ్శక్తితో తమని తాము రక్షించుకోగల తాపసులు, తమ తపఃశక్తిని అధములు కోసం వృధా చేసుకోకూడదని, తమని రాక్షసుల బారినుండి రక్షించమని కోరారు. అందుకే ఎవరికీ ఏ హానీ చేయని వారిని అకారణంగా హింసిస్తున్న రాక్షసులను సంహరిస్తానని మునులకు మాట ఇచ్చాను. ఇచ్చిన మాట తప్పడం సరికాదు కదా ... అని అనడం ..... ఈ ఘట్టాన్ని ఓసారి పరిశీలిస్తే - సీతమ్మ తనకు తోచిన ధర్మాన్ని నొప్పించక తగుమాటలతో సున్నితంగా, నిర్మొహమాటంగా చెప్పడం, బాగుగా యోచించి తగు నిర్ణయం తీసుకోమనడం ... 
ఆ రీతిలోనే భార్య చెప్పింది అంతా ఓపిగ్గా వినడం, సహృదయతతో అర్ధం చేసుకోవడం, తన మాటలకు తగిన విలువనిస్తూనే తన మనస్సులో మాటను సున్నితంగా చెప్పడం ... నొప్పించక ఒప్పింపజేయడం... 
ఇలా ఇద్దరిలో ఏ ఒక్కరూ నొచ్చుకోకుండా అర్ధమయ్యేరీతిలో సరళంగా సమస్యలొచ్చినప్పుడు మాట్లాడుకుంటే ఆ దాంపత్యజీవితం అర్ధవంతమూ, ఆదర్శవంతమూ కాదా? 
రూపేచ లక్ష్మీ - రూపేచ కృష్ణః 

 స్త్రీ రూపంలో లక్ష్మీదేవిలాగా, పురుషుడు రూపంలో కృష్ణుని వలె ఉండాలి.

                                                                   
లక్ష్మీదేవి అనగానే ఓ కమలంపై అందంగా ఆనందంగా ఆసీనురాలైన అమ్మవారి రూపం కళ్ళముందు కదలాడుతుంది. 
కమలం - బురదలో వున్నా బురదను నీటిని అంటించుకోక, బురదలో నుండి స్వచ్ఛంగా బయటకొస్తుంది. లక్ష్మీ ... సంపదలొసగే తల్లి ... ఆమె అందరికీ ఒనర్చుతుంది కానీ, తనకై దాచుకోదు, కోరుకోదు. దీని ద్వారా ఇస్తున్న సందేశమేమిటంటే - సంసారకూపమందు ఉంటూ సంసారమును అంటీముట్టనట్లు ఉండమని. అలానే అందరికీ అన్నీ అమరుస్తూ ఆనందంగా ఉండమని. 
                       


కృష్ణుడు అనగానే ఒకకాలు భూమిమీద, మరొక కాలు భూమిమీద ఆనీ అననట్లు, చేతిలో వేణువుతో, వెనుక గోవుతో నిల్చున్న రూపం సాధారణంగా జ్ఞాపకం వస్తుంది.  
కృష్ణుడు నిల్చున్నతీరు గమనిస్తే, ఒక కాలు భూమిమీద, మరొక కాలు భూమిమీద ఆనీ అననట్లు ఉంటుంది. దీని ద్వారా ఇస్తున్న సందేశమేమిటంటే - అన్నింటా ఉంటూ అంటీముట్టనట్లు ఉండమని. తామరాకుపై నీటిబిందువులాగా దేనికీ అంటకుండా సమతుల్యతాభావంతో జీవించమన్నదే కృష్ణబోధ. కృష్ణుని చేతిలో మురళి వెదురుతో చేయబడింది. లోపలంతా ఖాళీ (శూన్యం). ఇది స్వచ్ఛతను సూచిస్తుంది. అంతరంగములోపల అహం లేకుండా భావాతీతస్థితిలో ఉండమని సూచిస్తుంది. గోవు జ్ఞానానికి గుర్తు. గోవు చెంతనే ఉండడం ద్వారా జ్ఞానం చెంతనే మానవులు ఉండాలని, జ్ఞానం ద్వారానే తరిస్తారన్న సందేశముంది.
క్షమయా ధరిత్రీ - క్షమయా తు రామః
కష్ట సమయాలలో, కుటుంబ నిర్వహణలో ఓర్పుగా భూదేవిలాగా స్త్రీ, 
జీవితమందు ఎంతో సహనంతో రామునిలా పురుషుడుండాలి. 
భూమికి  సహనం సహజగుణం. గుండెలో గుచ్చినను భరించి ప్రతిఫలంగా పంటలను, పుష్ప ఫలవృక్షాలను, ప్రసాదిస్తూ, అలానే, మలమూత్రాలను విసర్జించినను, త్రొక్కివేస్తున్నను, తొలిచేస్తున్నను, ఎంతో నష్టం కష్టం కల్గిస్తున్నను క్షమత్వంతో సహనంగా ఉండడం ద్వారా - క్షమత్వమును, ఓర్పునూ, భూతదయను కల్గివుండాలన్న సందేశం "భూమి"ది. తనని ఎందరు ఎన్నిరకాలుగా వాడుకున్న సహిస్తుంది. అలానే కుటుంబంలో స్త్రీ కూడా సహనంగా, క్షమాగుణంతో మసలుకోవాలి. 
మానవునికి ఆభరణం గుణం, గుణమునకు ఆభరణం జ్ఞానం, జ్ఞానమునకు ఆభరణం క్షమ. ఆ క్షమకు ప్రతిరూపం శ్రీరాముడు. కోపగించుకోవడానికి తగు కారణాలున్నా, తనకు ఎంత దుఃఖం కల్గించిన మనస్సు నందు ఎటువంటి ప్రతీకార బుద్ధి లేకుండా కోపాది వికారాలు లేకుండా సహనంతో, సహృదయతతో, అందరితో సౌజన్యంగా స్నేహాయుతంగా ప్రీతిగా వ్యవహరించడం, శరణువేడిన విభీషణుడునే కాదు, రావణుడు వచ్చిన ఆదరిస్తాననే అభయమిచ్చే సహనమూర్తి శ్రీరాముడు. కుటుంబంలో పురుషుడు కూడా ఎంతో సంయమనంతో క్షమాశీలుడై మెలగగలగాలి. 
భోజ్యేషు మాతా - భోజ్యేషు తృప్తః
భర్తకు భోజనం పెట్టేటప్పుడు స్త్రీ ఓ తల్లిలాగా, 
భార్య వండినదాన్నిభర్త సంతృప్తిగా భుజించాలి. 
కన్నతల్లి తన బిడ్డ సరిగ్గా తినాలని తపిస్తూ, తన బిడ్డకు ఏది ప్రీతికరమో, ఎలా చేస్తే ఇష్టంగా తింటుందో నని ఆలోచిస్తూ, ఆ రీతిలో చక్కగా శ్రద్ధగా వండి ప్రేమతో నెట్లు వడ్డించునో, అట్లేనే భార్య భర్తకు గూడా ప్రీతితో పెట్టవలెను. అలానే భార్య  వండినదాన్ని ఎటువంటి వంకలు పెట్టకుండా, టి.వి చూస్తునో, ఇతరత్రా ఏదో ఆలోచిస్తూనో... భోజనం యాంత్రికంగా చేయకుండా, ఆ వంటకాల్లో రుచినే కాదు, భార్య ప్రేమను కూడా ఆస్వాదిస్తూ భర్త సంతృప్తిగా భుజించాలి. ఒకోసారి వంట సరిగ్గా చేయలేకపోవచ్చు, అప్పుడు కోపగించుకోక సహృదయతతో సర్దుకుపోవాలి. 


శయనేషు రంభ - సుఖదుఃఖ మిత్రం
ఈ రెండే ఒకింత సారూప్యత లేనివి. 
స్త్రీ పడకటింటి లో రంభలాగా ఉండాలి. 
పురుషుడు సుఖదుఃఖాలలో కుటుంబానికి మిత్రుని వలె అండగా ఉండాలి. 
ఓ స్త్రీని పడకింటిలో ఇలా ఉండమని చెప్పడానికి కారణం - ఈ సమయమందు స్త్రీ మనోభావనాలుకు  అత్యంత ప్రాముఖ్యత ఉంది. ఓ శిశువు అంకురం మొదలు ప్రసవించేంతవరకు... స్త్రీ మనోభావనలు, తీసుకునే ఆహరం, గర్భాలయంలో ఉన్న శిశువుపై ఎంతో ప్రభావం చూపుతాయి. ఇక్కడ భారతంలో ఓ సన్నివేశంను ఉదహరిస్తాను - శంతనమహారాజుకు, గంగామాతకు భీష్ముడు జన్మించడం, అటుపై దాశకన్య అయిన సత్యవతీ శంతనుల వివాహ నిమిత్తమై భీష్ముని ప్రతిజ్ఞ, శంతన మహారాజుకి సత్యవతి భార్యకాకపూర్వం పరాశరుని వల్ల గర్భవతియై వ్యాసభగవానుని కనడం... శంతనునికి సత్యవతికి చిత్రాంగదుడు, విచిత్రవీర్యుడు జన్మించడం, చిత్రాంగదుడు గంధర్వుల చేత హతుడవ్వగా, విచిత్రవీర్యుడికి కాశీరాజు కూతుళ్ళు అంబిక, అంబాలికలను భీష్ముడు బలవంతంగా తెచ్చి పెళ్లి చేయడం, విచిత్రవీర్యుడు క్షయవ్యాధి సోకి చనిపోవడం, వీరికి సంతానం కలగకపోవడం వలన వంశం అంతరించకూడదని, సత్యవతి తన మరో కుమారుడైన వ్యాసుడిని పిలిచి వంశాన్ని నిలపమని కోరడం, వ్యాసుని దరి చేరిన విచిత్రవీర్యుని భార్యలు భయమునకు లోనై, ఒకరు కళ్ళు మూసుకొని సమాయత్తమైనందున పుట్టుగ్రుడ్డి ఐన దృతరాష్ట్రుడును, వణుకుతూ సమాయత్తమైన మరొకరు పాండురోగి ఐన పాండురాజుకు జన్మనివ్వడం, మూడవసారి అంబిక,అంబాలికలు భయముతో వారికి బదులుగా దాసిని పంపగా దాసీ పుతృనిగా విదురుడు జన్మించడం..... అందరికీ విదితమే. దీనిబట్టి భర్తను చేరిన భార్య మనోభావనలు ఎంత ముఖ్యమో ఇక్కడ అర్ధమౌతుంది. ముందుగా  ఆలోచనలు సంగమించాలి, భావాలు శృతి కలవాలి, మనస్సు లేకోన్ముఖం కావాలి. దీనిని విలాసమయ వినోదమయ శృంగారమయ క్రియగా భావించక, యోగ్యవంతమైన సత్సంతానంకై అన్న పవిత్ర భావనతో ఉంటే, ఆయురారోగ్య తేజోవంత సత్సంతానంను పొందుదురు. స్త్రీ మనోభావనలకు ప్రాముఖ్యత ఉండడంచే ఈ మాట చెప్పారని నా భావన. 
భర్త సుఖదుఃఖాలయందు మిత్రునిలా ఉండడం, మంచిచెడ్డలను కలిసి పంచుకోవడం ఎంతో ఉత్తమం. అందుకే వివాహ సమయమందు దంపతుల నడుమ గాఢమైన సఖ్యతకు బాటవేస్తూ - వరుని నోటంటా అద్భుతమైన పలుకులను పలికిస్తుంది వేదం - నాతో ఏడడుగులు కలిసి నడిచి, నా స్నేహితురాలివికా! చిరకాలం స్నేహితులుగా మనం కలిసి జీవిద్దాం అని. ఎంత చక్కటి ప్రమాణం. వీటన్నింటినీ అవగాహన చేసుకున్న ఆలుమగల జీవితమే స్వర్గతుల్యం కదా. 
                                                                         * * * * *

నిజానికి హిందూ వివాహ వ్యవస్థ ఓ ధర్మం. భిన్న దృక్పధములు గల్గిన ఇద్దరిని ఒక్కటి చేసి బంధాలను దృఢం చేసే సంస్కారమే వివాహం. భారతీయ మహోన్నత సంస్కృతీ సాంప్రదాయకాలకు దర్పణం - మన కుటుంబవ్యవస్థ. బలమైన కుటుంబవ్యవస్థకు మూలం - అన్యోన్య దాంపత్యబంధం.
రెండు కుటుంబాలకు వారధిగా మారి, మూడుముళ్ల బంధం ద్వారా భిన్న దృక్పధములు గల్గిన ఇద్దరు ఒక్కటై, విడదీయరాని కొత్తబంధానికి శ్రీకారం చుడుతూ, తమ పవిత్ర కలయిక ద్వారా మరో కొత్తతరానికి నాంది పలుకేటట్లు చేసే సంస్కారమే వివాహం.
అసలు ఈ వివాహం ఎందుకు? 'విశేష విధి ప్రకారం ధర్మానుబద్దంగా ఒకరు మరొకరితో కలిసి పారస్పరిక బాధ్యతను వహించుట'కై అని పెద్దలు చెప్తుంటారు. ఏమిటా పారస్పరిక బాధ్యతలు? స్త్రీ పురుష సుఖజీవనం కొరకు, గృహస్థ కర్తవ్యములైన పంచయజ్ఞములను నిర్వహించుట కొరకు, సత్సంతానం ద్వారా వంశమును నిలబెట్టుట కొరకు.
మన శాస్త్రాలు ఎనిమిది రకముల వివాహముల గురించి తెలిపినను ఆదరణ యోగ్యమైనదీ, అన్నింటిలోనికి విశిష్టమైనదీ, ఆచరణాత్మకంగా కొనసాగుతున్నది "ప్రాజాపత్య వివాహం".
వివాహమంత్రాలను పరిశీలిస్తే -
'ధర్మ పురుషార్థం' ధర్మానుబద్ధంగా గృహస్థులకు బాటవేస్తుంది. కుటుంబ పోషణార్ధం 'అర్ధ పురుషార్థం' ప్రధానమౌతుంది. అటుపై 'కామ పురుషార్థం' ఓ భూమిక వహిస్తుంది.  ఇక ఆపై గృహస్థు ఆశ్రమంలో శాస్త్రానుసారం గురువులను, విప్రులను, అతిధులను భక్తితో సేవిస్తూ, అందరితో ఆత్మీయంగా ప్రవర్తిస్తూ, ఆధ్యాత్మిక అభివృద్ధి సాధించమనే సూచిస్తాయి.

కానీ, నేడు చాలావరకు కుటుంబాల్లో - పరస్పరం అనుకూలముగా అన్యోన్యతగా ఉండటం అంటే ఏమిటో తెలియక అనేక పర్యాయాలు భార్యాభర్తల నడుమ కలతలు రేగుతున్నాయి. చిన్ని చిన్ని విషయాలు కూడా అవగాహనలోపంతో పెద్దవి చేసేసుకుంటారు. మనస్తత్వాలలో తేడా, అభిప్రాయాల్లో తేడా, అహంకారాలు అడ్డం, ఒకరిపై ఒకరు పిర్యాదులు చేసుకోవడం, పరస్పరం నిందించుకోవడం, ఇతరులతో పోల్చుకోవడం, పరుషవాక్కులతో దూషించుకోవడం, తేలికభావంతో మాట్లాడడం, నొప్పించే పరిహాసాలు చేయడం, ఆధిక్యతను కనబర్చడం .... ఇవన్నీ సహృదయతను కొరవడేటట్లు చేసి స్పర్ధలు పెంచేవే. అలానే భార్యాభర్తల నడుమ తమ తల్లితండ్రులు, తమవారే, తమ బంధుమిత్రులే గొప్పంటే గొప్పనే ఆధిక్యభావం, ఆర్ధిక వ్యక్తిత్వ వైవిధ్యాలు, బంధుమిత్రుల వల్ల సమస్యలు ఉత్పన్నం కావచ్చు. భర్త వ్యసనాల వలనో, భార్య ప్రవర్తనలోని అవకతవకల వలనో సజావుగా సాగాల్సిన సంసారంలో స్పర్ధలు...  ఇలా కలతలకు కారణాలెన్నో! 
ఇటువంటి భార్యాభర్తలు ముందుగా తెలుసుకోవాల్సినవి తెలుసుకోగలగాలి. నిజమైన బాంధవ్యానికి ఏం చేయాలో, ఎలా ప్రవర్తించాలో తెలుసుకోవడం ముఖ్యం. పెద్దలు కూడా తెలియజెప్పాలి.  
                                           



బంధాలలో కేవలం సంతోషమే ఉంటుందని చెప్పలేము. సుఖదుఃఖాల సమ్మేళనమే జీవితం. కుటుంబంలో ఉన్న అందరిలో మనకు నచ్చినవి మాత్రమే కాదు, నచ్చనివి అనేకముంటాయి. ఇవి ప్రశాంత, ప్రేమైక సౌఖ్యమైన జీవనగమనంలో ఒకింత అవరోధాలే కావొచ్చు. కానీ, అవి లేకుండా బంధాలు లేవు. గులాబీలమధ్యా ముళ్ళు తప్పనట్లు సంబంధాలలో ఈ విధమైన వైవిధ్య సంఘర్షణలు తప్పవు . ప్రియా అప్రియాలు రెండింటినీ స్వీకరించగలిగినప్పుడే బాంధవ్యాలు బలపడతాయి.
                                                



ఆలుమగల తగాదా అద్దం మీద ఆవగింజ నిలిచినంత సేపే అన్నట్లుండాలి. అరమరికలు లేకుండా మనోభావనలు పంచుకోవడం, అవగాహన, ప్రేమ అన్నవి లేనిచో ఏ బంధమూ నిలవదు. అర్ధవంతం కాదు. 
                                    
లోటుపాట్లును తప్పొప్పులను పరస్పరం ఎత్తి చూపించుకోవడం కంటే మనసువిప్పి మసలుకోవడం ముఖ్యం. మాటలే రెండు మనస్సుల మధ్య వారధి. మనసార మాట్లాడుకోవడం మరింత హాయి. 
ఒకర్ని ఒకరు తమ కోరికలు తీర్చే యంత్రంలా కాకుండా ఒకరికై ఒకరం జీవిస్తున్నామన్న భావనతో మసులుకోగలగాలి. భార్యను భర్త, భర్తను భార్య ...  తనకు అనుకూలంగా మార్చుకోవాలని భావించి ప్రయత్నించినంతకాలం ఆ కాపురంలో కలహాలు, కలతలే చోటు చేసుకుంటాయి. భార్య ఎలా ఉన్నా ఆమె నాభార్య, భర్త ఎలావున్నా అతడు నా భర్త అన్న భావంతో పరస్పరం ప్రేమతో గౌరవించుకోవడం, నాదే కరెక్టు, నేనే గొప్ప, నేను చెప్పిందే వినాలన్న ప్రతికూల అహంభావమును త్యజిస్తూ, అహాన్ని అదుపులో వుంచుకొని ప్రేమను ఇచ్చి పుచ్చుకుంటూ, ఎన్ని ఎదురుదెబ్బలు తగిలిన, ఎన్ని ఇబ్బందులు జనించిన, రుసరుసలు తగ్గించుకొని, మాటలు రువ్వుకోవడం మాని, ఒకరి వ్యక్తిత్వాన్ని, అభిరుచుల్నీ మరొకరు గుర్తించి గౌరవిస్తూ, ఒకరికై ఒకరు అవగాహనతో అనుగుణంగా నడుచుకుంటే, ఇరువురూ కోరుకునే మార్పు ఇరువురులోను సహజంగా చోటు చేసుకుంటుంది... గృహమే స్వర్గసీమౌతుంది. 
సంతుష్టో భార్యయా భర్తా, భర్తా భార్యా తథైవవచ
యస్మిన్నేవ కులే నిత్యం కళ్యాణం తత్ర వై ధ్రువమ్
ఏ వంశమునందు భార్య ద్వారా భర్త, భర్త ద్వారా భార్య ప్రసన్నంగా ఉందురో, ఆ వంశమునందు నిశ్చితంగా కళ్యాణం కలుగును. దంపతులు పరస్పరం అప్రసన్నంగా ఉంటె ఆ వంశంలో నిత్యమూ కలహమే.

                                                          


అన్నం లేకపోవడం పేదరికం కాదు...కుటుంబంలో ఆప్యాయత లేకపోవడమే నిజమైన పేదరికం..!
ఎట్టి పరిస్థితులలోను ఒకరి పట్ల ఒకరికి శాంతి దాంతులు సద్భావాలు సడలకుండా, కష్టాల్ని కలిసి ఎదుర్కోవడం, సుఖాల్నీ సమంగా స్వీకరించడం, సమానాశయ సిద్ధికై ఒకరి ద్వారా ఇంకొకరు, ఒకరికి ఒకరుగా జీవించడం ... ఎంత ఆనందమో ఒక్కసారి ఆలోచించండి. అవగాహనతో ఆత్మీయబంధాల్నీ ఆనందంగా ఆస్వాదించండి.